Câu chuyện địa chất và không gian văn hóa Nà Mạ

Nằm cách tỉnh lộ 203 khoảng 200m, khu di tích trải rộng trên quy mô 12 ha giữa thung lũng đá vôi trùng điệp của vùng Pác Bó. Cảnh quan nơi đây ôm trọn làng quê Nà Mạ yên bình, bên dòng suối chảy qua vùng địa hình Karst đặc trưng, tạo nên không gian trang nghiêm nhưng vô cùng gần gũi với thiên nhiên miền biên viễn.

Câu chuyện về người Đội trưởng đầu tiên và tấm gương anh dũng

Anh Kim Đồng (tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1929) là người con dân tộc Nùng thông minh, nhanh nhẹn. Anh là Đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng Cứu quốc (tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh ngày nay).

Tháng 8/1942: Anh Kim Đồng vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại hang Nộc Én trên núi sau làng Nà Mạ.

Ngày 15/2/1943: Trong lúc làm nhiệm vụ canh gác và đánh lạc hướng quân địch để bảo vệ cán bộ cách mạng di tản an toàn, anh đã anh dũng hy sinh ngay bên bờ suối thuộc làng Nà Mạ khi vừa tròn 14 tuổi.

Năm 1997: Anh được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về dấu ấn lịch sử của di tích

Để ghi nhớ công lao của người anh hùng nhỏ tuổi, Trung ương Đoàn đã phát động phong trào “Kế hoạch nhỏ” trong thanh thiếu nhi toàn quốc để xây dựng và mở rộng di tích:

Năm 1985 – 1986: Khởi công và khánh thành Khu di tích nhân kỷ niệm 45 năm Ngày thành lập Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.

Năm 2013: Tỉnh Đoàn Cao Bằng thực hiện dự án tôn tạo, mở rộng quy mô lên 12 ha (chia thành Khu A rộng 7 ha và Khu B rộng 5 ha). Quần thể hiện nay bao gồm các hạng mục: phần mộ anh Kim Đồng và mộ mẹ anh, nhà tưởng niệm, nhà trưng bày, nhóm tượng các anh hùng tuổi thiếu niên, khu thành lập Đội, nhà sàn Kim Đồng và quảng trường trung tâm.

Hằng năm, nơi đây đón hàng nghìn lượt du khách, đoàn viên, thanh thiếu niên đến thăm quan, báo công và tổ chức các lễ kết nạp Đội viên, trở thành biểu tượng sống động về lòng yêu nước và tinh thần dũng cảm của tuổi trẻ Việt Nam.

Cụm di tích gồm:

- Mộ Kim Đồng: nằm dưới chân núi Tèo Lài, thuộc làng Nà Mạ. Hiện nay, toàn bộ khu vực này được xây tường rào bao quanh. Bên trái mộ Kim Đồng là mộ của mẹ Kim Đồng, phía sau là tượng đài Kim Đồng và bức tường nghệ thuật, thể hiện ý nghĩa 14 mùa xuân của Kim Đồng.

- Hang Nộc Én: nằm ở dãy núi Phia Đài và Phia U, phía sau làng Nà Mạ. Tại địa điểm này, vào tháng 8 năm 1942, Kim Đồng đã được Bác giao nhiệm vụ thông tin liên lạc, bảo vệ cách mạng.

- Pò Đoi - Thoong Mạ: là nơi thành lập Đội Nhi đồng cứu quốc (ngày 15/5/1941), do Kim Đồng là đội trưởng. Hiện nay, di tích đã được Tỉnh Đoàn Cao Bằng xây dựng nhà bia lưu niệm, ghi dấu sự kiện thành lập Đội Nhi đồng cứu quốc và ghi danh những thành viên trong đội.

Kim Đồng (tên thật là Nông Văn Dền) sinh năm 1929. Ngày 15/5/1941, đồng chí Đức Thanh là cán bộ cách mạng quyết định thành lập Đội Nhi đồng cứu quốc tại làng Nà Mạ, gồm có 4 đội viên: Kim Đồng, Cao Sơn, Thanh Thuỷ, Thuỷ Tiên do Kim Đồng làm đội trưởng, sau đó kết nạp thêm Thanh Minh.

Tháng 8/1942, Kim Đồng vinh dự được gặp Bác Hồ tại hang Nộc Én ở trên núi sau làng Nà Mạ. Bác khen ngợi đội trưởng Kim Đồng mưu trí, nhanh nhẹn, dũng cảm. Bác khuyên Kim Đồng cùng đội viên hãy giúp đỡ, tích cực bảo vệ cách mạng, vừa hoạt động vừa học văn hoá, chính trị để sau này nước nhà giành được độc lập, góp phần xây dựng đất nước. 5 giờ sáng ngày 15/2/1943, trong lúc đang làm nhiệm vụ canh gác cho cuộc họp của ban Việt Minh, phát hiện giặc lùng sục đến gần, Kim Đồng đã nhanh trí đánh lạc hướng để bảo vệ cán bộ cách mạng, địch nổ súng, Kim Đồng bị trúng đạn và đã anh dũng hy sinh, khi đó vừa tròn 14 tuổi.

Anh Kim Đồng đã được Đảng và Nhà nước phong tặng anh hùng liệt sỹ năm 1997. Khu di tích Kim Đồng được xây dựng ngay trên quê hương anh gồm có mộ anh Kim Đồng và tượng đài khang trang tại chân rặng núi đá cao vững chắc, bên cạnh là 2 cây nghiến xanh biếc, luôn toả bóng mát với những làn gió vi vu, như đang ru anh yên giấc ngàn thu.

Thông tin tham quan:

Địa điểm: Bản Nà Mạ, xã Trường Hà (nằm trên tuyến tham quan phía Bắc “Hành trình trở về nguồn cội” của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng).

Hoạt động gợi ý: Dâng hương tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Kim Đồng, tham quan nhà trưng bày di tích, học tập truyền thống lịch sử Đội và trải nghiệm không gian bản Nà Mạ.