Đèo Mã Phục thuộc xã Trà Lĩnh. Dài hơn 3,5km ở độ cao 700m trên mực nước biển qua 7 tầng dốc, đây là một trong những con đèo đẹp nhất Cao Bằng. Đèo uốn lượn quanh co giữa hai dãy núi đá vôi cao trong khi dưới chân đèo có một điểm di sản địa chất độc đáo. Tại đây, ở chỗ tiếp xúc với đá vôi (màu trắng) có thể thấy một loại đá khác màu xanh đen hình cầu, còn gọi là bazan cầu gối.
Câu chuyện về địa chất kiến tạo hình thành Đèo Mã Phục

1. Quá trình kiến tạo địa chất: 
- “Câu chuyện địa chất” của đèo Mã Phục bắt đầu từ khoảng 260 triệu năm trước (vào kỷ Permi). Sự hình thành của con đèo trải qua các giai đoạn vận động mãnh liệt của vỏ Trái Đất.
- Giai đoạn đại dương cổ và núi lửa ngầm: Thuở xa xưa, khu vực đèo Mã Phục hoàn toàn chìm sâu dưới đáy của một đại dương cổ đại. Tại đây, các hoạt động kiến tạo mảng diễn ra dữ dội, làm xuất hiện hàng loạt núi lửa hoạt động ngầm dưới biển. 
- Sự phun trào dung nham gối (Pillow Lava): Các núi lửa này liên tục phun trào dung nham base (basalt) trực tiếp vào nước biển lạnh. Do gặp nước lạnh đột ngột, bề mặt khối dung nham bị nguội đi cực nhanh, co lại thành các khối hình cầu hoặc hình bầu dục xếp chồng lên nhau, nhìn giống như những chiếc gối khổng lồ (khoa học gọi là dung nham dạng gối). 
- Quá trình nâng lên và lộ diện: Các pha vận động kiến tạo uốn nếp sau đó đã nén ép, đẩy toàn bộ thềm đại dương chứa đá núi lửa này và các tầng đá vôi lân cận lên cao khỏi mặt nước, tạo thành những dãy núi sừng sững. Qua hàng triệu năm phong hóa, xâm thực của mưa gió, các lớp trầm tích mềm hơn bị bóc mòn, làm lộ ra cấu trúc đèo Mã Phục độc đáo ngày nay: một bên là vách núi đá vôi màu trắng phớt hồng, một bên là các khối đá núi lửa màu xanh đen xen lẫn. 
2. Câu chuyện dân gian về tên gọi “Mã Phục”
- Bên cạnh câu chuyện khoa học, đèo Mã Phục còn được bao phủ bởi một huyền tích lịch sử - dân gian đượm màu sử thi: 
- Vào thế kỷ XI, vị thủ lĩnh thiên tài của người Tày - Nùng là Nùng Trí Cao đã lãnh đạo nhân dân địa phương đứng lên dấy binh chống lại sự xâm lược của nhà Tống phương Bắc. Trong một lần tuần tra biên giới trở về qua địa phận này, gặp con đèo quá cao, dốc đứng quanh co án ngữ trước mặt, chiến mã của Nùng Trí Cao do quá kiệt sức nên đã khuỵu chân quỳ rạp xuống không thể đi tiếp được nữa. 
- Từ sự tích đó, người dân đã đặt tên cho dãy núi án ngữ là núi Án Lại và con đèo hiểm trở này là đèo Mã Phục (nghĩa là ngựa quỳ hoặc ngựa nằm) để tri ân người anh hùng. 
3. Sự phát triển của đèo Mã Phục hiện nay
- Con đèo hiện nay đã được cải tạo, thảm nhựa rộng rãi và kiên cố, trở thành trục đường huyết mạch an toàn kết nối trung tâm Cao Bằng với các xã khu vực phía Đông và danh thắng Thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao...
- Điểm dừng chân chụp ảnh du lịch, trải nghiệm và mua sắm đặc sản OCOP: Điểm dừng chân ngắm cảnh trên đỉnh đèo đã được hình thành, nhiều hộ dân bản địa (người Tày, Nùng) hai bên tuyến đèo đã phát triển các quầy hàng dịch vụ, giới thiệu các sản vật OCOP đặc trưng như Hạt dẻ, miến dong Phja Đén, bánh khảo, lạp sườn... giúp chuyển hóa trực tiếp giá trị di sản thành sinh kế bền vững. 
-  Đèo Mã Phục trở thành điểm “săn ảnh” không thể bỏ qua của giới xê dịch. Vào mùa xuân, chân đèo rực rỡ sắc hoa, mùa hè sương mây bảng lảng lãng mạn, và mùa thu đông lại trù phú với những thung lũng lúa chín vàng ruộm trải dài bên nương ngô.